آموزش علم موسیقی

دیسکوگرافی مدرسه عالی موسیقی سخنرانی

دیسکوگرافی مدرسه عالی موسیقی سخنرانی

دیسکوگرافی مدرسه عالی موسیقی سخنرانی
آنچه می خوانید...

سخنرانی امیر منصور

ما در طی این مقالات یک بحث مشخصی را قدم به قدم دنبال کردیم، سعی کردیم پا به پای آثار و مستنداتی که از تاریخ موسیقی مان باقی مانده جلو برویم و مسیر تغییر و تحولاتی را که در عرصه موسیقی به عنوان یکی از محورهای اساسی فرهنگ و هنر محدوده بزرگی که از آن به عنوان ایران فرهنگی یاد می کنیم ، این تحولات را رصد کرده باشیم و فراز و نشیب های ان را دیده و تغییراتی را که در آن اتفاق افتاده مشاهده کرده باشیم. همانطور که دوستان در مقدمه توضیح دادند المان های گوناگونی از زیبا شناسی موسیقی از تحول تکنیکی در اجرای قطعات در شکل گیری دستگاهها که در جلسات گذشته راجع به آنها بحث شده وجود دارد. این جلسه یکی از نقاط خیلی مهم و عطف را که تأثیر بسیار زیادی در جریان هنر و به ویژه در موسیقی ما  دارد و یک نهاد اجتماعی که به اسم مدرسه عالی موسیقی از سال 1302 تأسیس می شود و تا به الان ما می توانیم آثارش را مشاهده و رصد بکنیم مورد بحث قرار می دهیم و من سعی می کنم که مثل همیشه بحثم را روی آثار باقی مانده متمرکز کنم و مطالب تاریخی و تجزیه تحلیل های اجتماعی حاشیه آن با زوایای موزیکولوژیک را دوستان دیگر و در این جلسه جناب آقای میر علی نقی توضیح خواهند داد، تنها فقط برای اینکه فضای بحثمان روشن شود یک مقدمه کوچکی را اشاره می کنم.

روح الله خالقی

 همان طور که عرض کردم مدرسه عالی موسیقی سال 1302 توسط کلنل وزیری تأسیس می شود. کلنل وزیری سالهای سال به عنوان یک شخصیتی که در سیستم نظامی آن روز بزرگ می شود، سالها در ارتباط با امیر شوکت الملک اعلم و و صمصام الملک و دیگر چهره های قاجاری بوده و در سال 1297 به اروپا می رود. در آنجا در آلمان و فرانسه تحصیل می کند. تأثیر پذیری های او با توجه به آمادگی های روحی اش از سیستم فرهنگ آلمانی هست و با آن نوع ترتیب انضباط یافته ای که ایشان داشته با توجه به خاستگاه خانوادگی و ویژگی هایی که در دوره جوانی داشته سازگار است. به لحاظ هنری ایشان قبل از اینکه به فرنگ برود نزد بسیاری از اساتید در ایران آموزش دیده بود، مثلاً محضر آقا حسینقلی را ادراک کرده و به هر حال دارای شناخت و مهارت خوبی در موسیقی ایرانی بوده است. شما خودتان می توانید احساس کنید که 5 سال در خارج درس خواندن تا چه اندازه می تواند تأثیر بگذارد. مثلاً آقای لطفی (که جلسه قبل برنامه داشتند حدود 20 تا 25 سال خارج از ایران بوده شما 5 سال را با 25 سال مقایسه کنید و به نوع صحبت هایی که آقای لطفی می کردند! در آن 5 سال یک نوع چهارچوب و انضباط و یک نوع اثر فلسفی و بنیادین برای متبلور کردن بعضی تفاوتهایی که بین موسیقی ما و موسیقی فرنگی در نظر کلنل بوده برجسته می شود و او این نکات را در مدرسة  عالی موسیقی محقق می کند. وقتی ما خیلی سریع از مدرسه عالی موسیقی عبور کنیم می بینیم تا سال 1312به صورت یک نهاد اجتماعی وجود دارد و این سیستم یک سری خروجی دارد و آنها کسانی هستند که اغلب از خانواده های اشراف آخر دوره قاجار و قبل از 1304 و بوجود آمدن سلسلة پهلوی هستند و اینها بعداً از این مدرسه فارغ التحصیل می شوند به صورت حرفه ای در لایه های مختلف مراکز فرهنگی و هنری تأثیر گذار هستند. به واسطه مدرسه عالی موسیقی و بعد از آن مدرسه موسیقار، باب ژانر موسیقی کلاسیک در ایران باز می شود، به هر حال همه آقای حشمت سنجری را می شناسند ایشان به عنوان یکی از برجسته ترین مهره های موسیقی کلاسیک در ایران هستند و پدرشان اقای حسین سنجری از هنرجویان مدرسه عالی موسیقی بودند که شاگرد کلنل محسوب می شوند، ایشان خواننده اصلی مدرسة عالی موسیقی یعنی خانم روح انگیز را کشف می کنند و این سیر و خط به صورت کاملاً سازمان یافته باقی می ماند؛ یعنی اگر روزی اسم مدرسة عالی موسیقی وجود ندارد ولی انجمن موسیقی علمی که بعداً در دهه 20 تأسیس می شود و حتی هنرستان موسیقی و حتی بعد از تأسیس رادیو ما ادامه و حاکمیت این نهاد را برعرصة موسیقایی ایران می بینیم. از آن جا که مدرسه عالی موسیقی یک نهادی بوده که همه جانبه تـأثیر گذار می شود در مؤلفه تاریخ موسیقی و حتی زیبایی شناسی هنر هم تأثیرات بسیار اساسی را برای دوره های بعد باقی می گذارد. ببینید همة آن چیزی که ما به عنوان منابع اصلی تاریخ موسیقی مان داریم یا اصلی ترین آن کتاب سرگذشت موسیقی آقای روح الله خالقی است، شما حتی به تاریخ موسیقی آقای مشحون مراجعه می کنید می بینید که 70 تا 80 درصد آن نقل از کتاب آقای خالقی است، ما نوشته کم نداریم ولی نوشته ای که خارج از چهار چوب کاری که مرحوم خالقی کردند، یا برنامه هایی که در رادیو به عنوان ساز و سخن اگر اشتباه نکنم اجرا می کردند یا مقاله هایی که در مجله موسیقی موزیک ایران، موسیقی رادیو تهران و بعد رادیو ایران می نوشتند تماماً منشأ آنها مدرسة عالی موسیقی است و به شکلی اندیشه کلنل وزیری می باشد. چهره های برجسته ای که در عرصه مستند سازی موسیقی و تاریخ موسیقی ما فعال بودند چند چهره هستند، یکی مرحوم خالقی، یکی آقای لطف الله مفخّم پایان است و دیگری هم آقای حسینعلی ملاّح داماد کلنل است. خوب یک صفحه را با هم بشنویم که خسته نشوید . (پخش صفحه)

دیسکوگرافی مدرسه عالی موسیقی

با این صفحه ای که برای شما پخش کردم به بحث اصلی خودم منتقل می شوم و در مورد آثاری که از مدرسه عالی موسیقی ضبط شده و به جا مانده گزارش مختصری را ارائه می کنم.

اولین سری صفحه هایی که از شخصیت های مدرسه عالی ضبط می شود و در چند تیپ هست در سال 1307 می باشد، در سال 1929 این صفحه هایی که به عنوان صفحة پولیفون هستند و این صفحه ای که الان پخش کردم به عنوان مارش مدارس توسط ارکستر کوچک مدرسه اجرا شده، مدرسه چند تا ارکستر را سازمان می دهد، یکی ارکستر کوچک بوده و یکی ارکستر به سبک معمول بوده و بعضی آثار ضبط شده از آثار سلوی خود کلنل است و اولین سری آثار همین هایی است که روی صفحه پولیفون ساخت آلمان (که دارای کیفیت خیلی خوبی هستند) است که از این کمپانی به صورت الکتریکال پر شده و این سالها در حقیقت سال یک تحول تکنولوژیک هم بوده و ضبط از ضبط آکوستیک به ضبط الکتریک تبدیل شده که کیفیت صدا و نحوه ضبط و استفاده از صوتهای کم تر و ضعیف تر و قدرت نگهداری انها بوسیله ضبط الکتریکال افزایش پیدا می کند که روی صفحه هم تأکید کرده اند که با برق پر شده است.

در همه این صفحه ها عبارت مدرسه عالی موسیقی قید شده است، زمانی که صبا در سال 1311 از مدرسه عالی موسیقی جدا می شود و آثار جداگانه ضبط می کند. اسم مدرسه عالی موسیقی روی صفحه ها نیست کلیه آثار مدرسه عالی موسیقی دارای عبارت مدرسه عالی موسیقی روی برچسب صفحه هستند نکته قابل توجهی که وجود دارد این که وزیری تمام قطعاتش را مثل اهنگسازهای دنیا شماره بندی و کد گذاری می کرده مثلاً اوپوس 25 که برای مارش مدارس ساخته شده شاید در کتاب ها کمتر نقل شده که ایشان اینچنین شماره گذاری داشته است. این آثار در بهمن 1307 ضبط شده است. دومین سری آثاری که از مدرسة عالی موسیقی ضبط می شود در سال 1930 م است حدود یک سال بعد و شاید در زمستان 1308 یا اوایل 1309 است که قسمت اعظم آثاری که روی صفحه های پولیفون است اثار اینسرومنتال است و قطعات سازی یا ارکسترال هستند و خواندن یا وکال وجود ندارد. در حالی که با آماده شدن روح انگیز برای اجرا از همان اولین صفحه ای که ضبط می شود قسمت اعظم صفحه ها با صدای روح انگیز ضبط شده است. با هم قسمتی از صفحه دوست را بشنویم .

 کلنل یکی از کارهایی را که به ان توجه داشت اجرای قطعه دو صدایی و مخصوصاً بم خوانی توسط مرد بود؛  بخاطر همین قسمتی از قطعه ای که با صدای خود کلنل و روح انگیز به صورت دو صدایی اجرا شده و آن قسمتی که صدای خود کلنل است.

در مورد سری دوم صفحه ها همانطور که اشاره کردم این صفحه ها توسط یک کمپانی که اصالتاً متعلق به دو برادر لبنانی که در بیروت و در پاریس اقامت داشتند پر شده است. این خانواده خانواده بیضاء نام داشتند که چون عرب ها ض را با d یا dh  می نویسند در برچسب صفحه ها به  بایدا تبدیل شده است.  این کمپانی فعالیت بسیار چشمگیری را در خاورمیانه داشت از ایران گرفته تا موریتانی آثار زیادی را در دهه 20 و30 ضبط کرد و فعالترین کمپانی در ضبط نغمه های مشرقی بود که از آن زمان باقی مانده است. در ایران این ها دو نوبت ضبط صفحه داشته اند یکی در سال 1930 که همین آثاری که الان به شما نشان دادم و یکی هم حدود یک سال و نیم بعد یعنی سال 1932 و در هر دو نوبت آثاری از مدرسه عالی موسیقی توسط اینها ضبط شده و قبل از اینها هم در سال 1929 توسط کمپانی آلمانی پولیفون، البته این کمپانی بایدافون هم صفحه هایشان را در آلمان تولید می کردند و در حقیقت کار کارخانه ای و تبدیل مستر های ضبط شده به فیزیک صفحه در کارخانه های آلمان اتفاق می افتاد مگر در آن مقطعی که بخاطر جنگ جهانی آن کمپانی از آلمان تغییر جا داد و صفحه هایش را در سوئیس تولید می کرد. در حدود سال 1932 یا اواخر 1932 که 1310 و 1311 ما می شود یک کمپانی بسیار بزرگ بین المللی که کمپانی اودئون بود و متعلق به یکی از سرمایه داران بزرگ آلمانی به نام لینشترون بود تمام ضبط شده های این کمپانی را خرید و به همین خاطر است که سری دوم صفحه ها که متعلق به کمپانی بایدافون است یک تعدادی از آنها با برچسب خود بایدافون منتشر شد و بعداً همانها با برندها و اسم های تجاری که متعلق به کمپانی اودئون بود چاپ شد، چه خود اودئون و چه مارکی مثل پارلوفون، شماره کاتالوگ و شماره قالبی که در این جا شما مشاهده می کنید اصل ضبطی که انجام شده این شماره روی آن حک شد و به همین خاطر این کاغذ برچسبی که وجود دارد ممکن است عوض شود ولیکن این شماره چون روی بدنه حک شده یک آدرس و یک سند اصلی در ارتباط شناخت صفحه ها می باشد. در اینجا سری B90000، تبدیل به سریB92000 می شود که ادامه فعالیت های همان کمپانی است و بعد از آن ما می بینیم که اینها با مارک پارلوفون به بازار می آید.

آخرین سری صفحه های مدرسه عالی موسیقی روی صفحه های پارلوفون است. کل آثاری که از مدرسه عالی موسیقی وجود دارد در جلد دوم کتاب سرگذشت موسیقی آقای خالقی به غیر از دو یا سه تا، همه آن ذکر شده است.

به طور کلی من موفق شده ام که در حدود 34 صفحه را که مستندسازی و مشخصه هایشان را از منابع صوتی پیدا کنم، احتمالا در همین حدود یعنی تقریبأ 70 ترک از مدرسه عالی موسیقی باقی مانده است. این آثار شامل تار تنهای کلنل وزیری، ارکستر کوچک، ارکستر بزرگ مدرسه یا ارکستر به سبک معمول و حتی سلوی قره نی آقای وزیری تبار می باشد.

سلمان سالک

متولد ۱۳۵۹، نوازنده و مدرس تار و سه تار، پژوهشگر در زمینه دیسکوگرافی ومبانی نظری موسیقی ایرانی، فارغ التحصیل رشته موسیقی از دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران. همچنین برای تحصیل در رشته اتنوموزیکولوژی به مدت دو ترم در سال ۲۰۰۸ – ۲۰۰۹ به فرانسه سفر کرد و در دانشگاه paris 8 زیر نظر خانم sandrin lonc مشغول شد. وی نوازندگی را از کودکی با آموزش تمبک نزد آقای غلامرضا مشایخی آغاز کرد و در ادامه به فراگیری تار به ترتیب نزد آقایان کیوان ساکت ، ارشد طهماسبی ، داریوش طلایی مشغول شد . در سال ۱۳۷۷ به دانشگاه راه یافت و در آنجا دوره تکمیلی ردیف موسیقی ایرانی را نزد استاد مجید کیانی آغاز کرد. سپس در سالهای ۱۳۸۵ الی ۱۳۹۰ از محضر مستقیم استاد محمدرضا لطفی استفاده کرد . سالک از سال ۷۷ تا ۷۹ عضو گروه موسیقی ایرانی به سرپرستی پژمان طاهری بود و حاصل آن ضبط سه اثر برای استاد محمدرضا شجریان بوده که منتشر نشده است . اجرای کنسرت در جشنواره های فجر، عضویت در گروه مهربانی واجراهای مختلف در تهران و شهرستانها و خارج از کشور نیز از جمله فعالیتهای اوست. همچنین وی مدرس رشته های مبانی نظری موسیقی و ردیف تار و سه تار در دانشگاه آزاد شیراز و دانشگاه علمی-کاربردی است. علاوه بر این در تمامی فعالیتهای پژوهشی اعم از برگزاری نشستهای تخصصی ماهانه و تولید آلبومهای پژوهشی مؤسسه آوای مهربانی نقش فعال و تعیین کننده دارد و عضو هیأت مدیره این موسسه می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Set your categories menu in Header builder -> Mobile -> Mobile menu element -> Show/Hide -> Choose menu
سبدخرید

کارگاه آنلاین شماره ۵

برای دیدن نوشته هایی که دنبال آن هستید تایپ کنید.